Masterplan Fiets en de rol van Zones 30

De nieuwe Vlaamse regering zegt fors in te willen zetten op veiligheid in het verkeer. Dit zal zich onder meer uiten in een “Masterplan Fiets” alsook een “verruiming van de zones 30”.

Hoera voor zones 30!

Met het Masterplan Fiets (~fietsambitie 2040) wil de regering dat tegen 2040 Vlamingen 30 procent van hun verplaatsingen per fiets afleggen. Verplaatsingen die nu veelal gebeuren per wagen. De speed pedelec is een duidelijke motor voor deze beoogde modal shift en dus belangrijk in Masterplan Fiets. En die motor heeft in regel een hogere kruissnelheid nodig dan 30km/u. Veilig en legaal competitief zijn met de wagen voor intergemeentelijke verplaatsingen, daar gaat het om. Fietssnelwegen spelen steeds meer in op deze behoefte. We verwachten dan ook dat dit netwerk aan snelwegen steeds meer zijn naam waardig zal worden.

En toch is Speed Pedelec Vlaanderen ook grote fan van zones 30. Ja, we hebben échte fietssnelwegen nodig waar 30km/u in principe niet thuishoort. Maar zulke wegen gaan dwars door Vlaanderen. Ze maken veelal gebruik van bestaande infrastructuur, want meer verharding is duur en niet altijd wenselijk of nodig. Bestaande infrastructuur loopt doorheen het dorp. Soms moet je lokaal standaard trager fietsen voor ieders veiligheid: Aan scholen, in kernen. Een inrichting met zoneborden laat hier het benodigde maatwerk toe. Het geeft snelfietsers duiding van veilige snelheid, zonder onnodig af te remmen elders. Prima!

Gedaan met “30 in bebouwde kom”

Met de duidelijke keuze voor het verruimen van het gebruik van zones 30, kiest de Vlaamse regering resoluut voor het begraven van het idee dat de bebouwde kom zou kunnen dienen als maatstaf voor snelheidsregime. Een idee dat zijn oorsprong vond in het middenveld in de jaren ’90, maar ondertussen zwaar achterhaald is ondanks de steun van een coalitie van 30 gemeentes. De grootte van een bebouwde kom wordt namelijk niet enkel bepaald door snelheidsoverwegingen, maar ook door busbeleid en parkeerbeleid. Bebouwde kommen zijn over de jaren heen steeds groter geworden, ook om naadloos aan te kunnen sluiten met de bebouwde kom van de volgende gemeente. Dit in contrast met het buitenland, waar dorpen nog duidelijk van elkaar gescheiden zijn door kilometers natuur.

Meer gevoeligheid nodig voor zones 30

Verkeerskundige basiskennis: een snelheidsregime dient te stroken met de inplanting en inrichting van de wegenis. Of in mensentaal: stel geen 30km/u in op een brede, conflictarme weg. Zoniet verlaagt de gevoeligheid van de bestuurder voor dit snelheidsregime. Het is dus nodig om zone 30 steeds zinvol te hanteren. Als de gevoeligheid voor 30km/u afneemt, gebeurt dat óók daar waar trager fietsen echt nodig is.

Hier knelt de schoen: 30km/u geldt vandaag niet enkel in zones 30. Ook op jaagpaden, op paden voorzien van een F99abc bord of in een Fietsstraat mag je niet sneller fietsen. Het leeuwedeel van de fietssnelwegen dus en veelal landelijk gelegen.

De overheid argumenteert dat zulke paden een gedeelde ruimte zijn, of ‘shared space’, met een grote diversiteit aan gebruikers, en dus onvermijdelijk uiteenlopende verwachtingen en gebruikswensen. Aangezien gebruikers hier niet expliciet gescheiden worden maar hetzelfde pad delen, wenst de overheid voor de veiligheid van alle gebruikers hier een snelheidsregime van 30km/u.

Anno 2014 maakte men de juiste keuze door de snelheid op F99 terug te brengen van 90km/u naar 30km/u. Maar als je het De Morgen artikel hierover herleest anno 2024, wordt het pijnlijk duidelijk: er is terug dringend bijsturing nodig. De laatste jaren worden deze wegen namelijk in toenemende mate gebruikt door speed pedelecs. Ze fietsen er, net als wielertoeristen, in regel allemaal in overtreding. Maar speed pedelecs, die kan je wél flitsen.

De speed pedelec is niet te snel. Het pad is te traag.

Foei speed pedelec bestuurder? Neen. Het probleem is dat het snelheidsregime op zulke landelijke paden niet strookt met zowel inplanting als inrichting ervan. Jaagpaden en F99 paden zijn geasfalteerd en breed. Ze zijn zeer arm aan zijdelingse conflicten en men ziet andere weggebruikers ruim op voorhand. Bovendien gebruiken de verschillende groepen gebruikers deze paden op andere tijdstippen. In het weekend zit een jaagpad vol dagtoeristen. In de week vol pendelaars. Een dienstwagen of tractor, waarvoor de 30km/u eigenlijk is bedoeld, kom je er slechts heel sporadisch tegen. Het is een feit dat speed pedelec fietsers en wielertoeristen standaard hun voeten vegen aan het snelheidsregime van 30km/u op zulke landelijke banen. Maar het is eveneens feit dat er nauwelijks ongevallen gebeuren. Het probleem achter de overtredingen ligt dus niet bij de gebruikers, maar bij een onzinnig snelheidsregime.

Advies aan de Vlaamse regering

Kersverse Vlaamse regering, succes met Masterplan Fiets. Voor veiliger verkeer heeft Vlaanderen geen verruiming nodig van zones 30, maar een herverdeling van de hantering van het 30km/u snelheidsregime. Ga volop voor verhoging van de gevoeligheid voor zones 30 én voor meer fietsgebruik. Dit bereik je niet via algemene verlaging van de snelfietsmobiliteit, maar door zinvolle bijsturingen in beide richtingen. Stimuleer snel intergemeentelijk fietsen via fietssnelwegen de naam waardig, en creëer of verruim zones 30 enkel op locaties waar deze snelheid gewenst is.