Pleinstraat Holsbeek van 50 naar 15 km/u

De Pleinstraat is een 800m lange straat binnen de bebouwde kom van Holsbeek-Plein. Een typische dubbele richting rijweg met aangelegen fietspaden en voetpaden.

Voor de 2000 bewoners van Holsbeek-Plein is dit een levensader. Het woondorp ligt ingesloten tussen autosnelweg, spoorweg en natuurgebied. De Pleinstraat vormt de enige praktische verbindingsweg tussen Holsbeek-Plein en het Leuvense Wilsele, waar zowat alle voorzieningen liggen. Er is geen parallelweg in de ruime omgeving. Wil je inkopen doen, kinderen naar tekenles brengen, zwemmen, of het startpunt van fietssnelwegen richting Mechelen of Brussel bereiken? Pak dan de Pleinstraat. Deze straat is dan ook een van de drukkere straten in Holsbeek, gebruikt door een mix van voetgangers, fietsers en zwaar verkeer.

Recentelijk wordt de Pleinstraat gekruist door de fonkelnieuwe fietssnelweg F25 Leuven-Aarschot. Deze kruising is risicovol aangelegd, met twee dubbele richting fietsoversteekplaatsen aan weerszijden van een tunnel. We hebben dit veiligheidsprobleem reeds in 2019 aangekaart bij de verantwoordelijke provinciale fietssnelweg regisseur. Zonder succes: er was geen geld voor conflictvrij kruisen. De gemeente heeft als wegbeheerder dan maar besloten het snelheidsregime op de ganse Pleinstraat via zone 30 te verlagen van 50 km/u naar 30 km/u.

De Pleinstraat leent zich prima voor zone 30

Vandaag mag de speed pedelec fietser veelal kiezen tussen rijbaan en fietspad, al naargelang welke de veiligste optie vormt voor de gewenste snelheid. Zo verkiest deze fietser de conflictarme rijbaan wanneer de gewenste snelheid vergelijkbaar is met deze van zwaar verkeer. Aan lagere snelheid verschilt de speed pedelec fietser in niets met een conventionele fietser en verdient daarmee dezelfde veiligheid, geboden door het fietspad.

Er is wel een bemerking voor deze keuzevrijheid: Niet alle speed pedelecs zijn voldoende krachtig of hun bestuurders voldoende vaardig om zich veilig te kunnen mengen met zwaar verkeer op een 50 km/u baan. Deze fietsers kiezen dan voor het fietspad, aan een snelheid die soms hoger ligt dan er veilig is. Een omvorming naar zone 30 biedt een oplossing voor dit probleem. Bovendien leent de inplanting en context van de Pleinstraat zich er toe: relatief kort, voldoende druk en geen deel van een fietssnelweg.

Geen fietspad meer in de Pleinstraat

Bovenop de verlaging van het snelheidsregime, wordt het fietspad opgeheven. Dit staat als beslissing gedocumenteerd in het gemeenteraadsverslag van 22-03-2025. De infrastructuur verandert over de ganse breedte in een gedeeld fiets- en voetpad, aangeduid met bord D10. Vergis je niet: dit statuut verschilt essentieel van dat van een fietspad: beide weggebruikers mogen zich er evenwaardig begeven. De voetganger moet dus niet langer op de voetpadstrook wandelen of opzij gaan voor de fietser. Ook niet wanneer deze belt. De fietser moet evenwel verplicht op dit pad rijden en mag niet op de rijbaan fietsen.

D10 kunnen nuttig zijn in recreatieve omgevingen of plaatsen waar simpelweg te weinig wegbreedte beschikbaar is, echter deze borden worden voornamelijk gebruikt als excuusbord: ze zijn heel populair bij wegbeheerders om geen openbare ruimte van het autoverkeer te moeten afnemen, maar waarbij de situatie voor kwetsbare weggebruikers de facto gevaarlijker wordt.

Gezien de breedte van de Pleinstraat, de veelheid aan fietsers en de zeer duidelijke markering van een apart fietspad en voetpad aan weerszijden van de weg, valt dit bord op zijn minst een vreemde keuze te noemen. Een keuze die de rechtszekerheid van fietsers vermindert en het risico op conflicten tussen fietsers en voetgangers doet toenemen.

Holsbeekse miskleun

De oorsprong van deze bizarre beslissing ligt in perceptie van regerende partij Team Holsbeek over de speed pedelec fietser. Ze zien een speed pedelec als een volbloed snelfiets, een vooroordeel dat groeide uit de manier waarop de speed pedelec steevast wordt geframed in de media. Het gevarieerde gebruiksprofiel wordt genegeerd.

“Gelet op het snelheidsregime in de Pleinstraat en de breedte van het voet-en fietspad is het aangewezen dat speedpedelecs hier op straat fietsen. Het fietspad wordt dan aangeduid met het verkeersbord D10.”

Gemeenteraadsverslag 22 maart 2025, Holsbeek

Via de plaatsing van D10 borden moet de speed pedelec fietser bij wet verplicht de rijbaan nemen. Dus ook aan 15 km/u, bij begeleiden van kinderen naar school of hobbie, of simpelweg wanneer de batterij op is. Hierbij wordt deze fietser de facto gebruikt als snelheidsbreker voor zwaar verkeer, die plots een fiets aan 15 km/u op de rijbaan vindt, waar op deze rijbaan voordien veilig 50 km/u gereden kon worden. Een lage kans op aanrijding tussen zwakke weggebruikers onderling, met gemiddeld lichte verwondingen, wordt zo omgeruild voor een grotere kans op aanrijding door zwaar verkeer, met zwaar letsel of de dood tot gevolg.

Frappante details

• In een zone 30 mogen alle andere fietsen, waaronder wielertoeristen, bakfietsen en velomobielen tot 1m breed, even snel fietsen als een speed pedelec. Ze mogen op de Pleinstraat echter niet op de rijbaan fietsen en moeten binnenkort zelfs een pad delen met voetgangers. Oók wanneer ze snel willen fietsen. Dit komt omdat deze fietsen allen onder dezelfde categorie ‘rijwielen’ vallen. Een onderling verschillende behandeling is dus niet mogelijk. De speed pedelec valt daarentegen onder een andere categorie in de wegcode en kan dus als enig type fiets geviseerd worden.
• Fietssnelweg F25 overlapt een zeventigtal meter met de Pleinstraat, om via een tunnel van de ene berm van de E314 naar de andere berm te geraken. Op dit stuk maakt het gedeeld D10 fiets- en voetpad plaats voor een volwaardig fietspad voor alle fietsers inclusief de speed pedelec bestuurder. Het logische gevolg van een voorwaarde van provincie Vlaams Brabant voor de subsidiëring van de aanleg van fietssnelweg F25. De tunnel kon niet verbreed worden. Gemeente Holsbeek verkoos de auto geen ruimte af te nemen en elimineerde het voetpad. Voetgangers zijn hier bijgevolg vogelvrij verklaard. Goed voor de fietssnelweg en het zware verkeer, maar best sneu voor de lokale bewoners die er plots geen veilig plaats op de weg meer krijgen van besturende partij Team Holsbeek.

Aanpassing vereist

Net zomin bij auto’s de hoeveelheid paardenkracht onder de motorkap er toe doet bij bepaling van toegang tot de traagste delen van de openbare weg, dient dit principe ook bij lichte voertuigen te worden gehanteerd.  De door constructie bepaalde potentiële maximumsnelheid van een fiets is irrelevant voor toegang tot fietspaden.

Voor wie het interesseert: de verantwoording van toegang tot alle fietsinfrastructuur voor speed pedelecs komt uitvoerig aan bod in het advies dat ons netwerk vorige week heeft gepubliceerd. Dit advies werd zeer goed ontvangen door het Federale Kabinet van Minister van mobiliteit Crucke, die stelde dat we de vinger op de wonde leggen. In het huidige mobiliteitslandschap wordt onlogisch en te wispelturig omgegaan met snelheidsregimes en plaats op de weg, gedreven door willekeur van de wegbeheerder in plaats van feitelijke risicoanalyse.

Advies voor Holsbeek

In het geval van de Pleinstraat is de beste inrichting de simpelste: zet geen borden. Of althans, nog geen borden. En dus ook nog geen mogelijk onnodige investering en lopende rekening. Fietspad en voetpad zijn er reeds permanent gemarkeerd in het straatbeeld en een zone 30 geldt steeds voor de ganse wegenis. Speed pedelecs mogen na de invoering van zone 30 nog maximum 30 km/u fietsen op het fietspad, waarbij het bovendien waarschijnlijker is dat ze zelf voor de rijbaan kiezen in functie van gewenste snelheid. D10 borden zijn dus waarschijnlijk niet eens nodig om meer speed pedelec fietsers op straat te krijgen. Maar ze zijn met zekerheid wél nefast voor de tragere fietser, op speed pedelec of op rijwiel, alsook voor het autoverkeer.

We hebben dit advies reeds enkele maanden geleden schriftelijk en verbaal overgemaakt aan burgemeester en schepen van mobiliteit Bram Van Baelen. De rede kon toen het buikgevoel jammer genoeg niet wegduwen. We hopen dat ons recente advies, de reactie hierop vanuit de kabinetten alsook dit artikel, het Holsbeeks bestuur doet inzien dat een afwachtende houding gepast is.