Dit is geen pleidooi voor anarchie. Sneller fietsen dan toegelaten mag niet. Maar het lijkt wel de norm: sneller fietsen dan toegelaten met speed pedelec.
Zijn speed pedelec fietsers overgestapte liefhebbers van de zware voet? Een hardnekkig beeld, maar volstrekt absurd. De snelfiets wordt gekocht door gewone mensen, niet voor de sport, maar om te fietspendelen aan een kruissnelheid die een concurrentiële reistijd toelaat. Wat is er dan wel aan de hand, en waarom is sneller fietsen dan toegelaten eerder een beleidsprobleem dan een probleem van rijgedrag? En waarom vormt het eigenlijk een probleem?
Zelfverklarende weg
De ‘zelfverklarende weg’ is een bekend principe in de verkeerskunde. Het uitgangspunt is dat de visuele kenmerken van een weg het gewenste gedrag en de beoogde snelheid intuïtief moeten communiceren. Als het wegbeeld iets anders “vertelt” dan de wettelijke snelheidslimiet, ontstaat verwarring en zullen bestuurders vaak de snelheid kiezen die door de infrastructuur wordt gesuggereerd in plaats van door het verkeersbord.
Een brede, rechte weg met lange zichtlijnen communiceert onbewust: “hier kan je snel rijden”. Als daar een bord 30 km/u staat, ontstaat een conflict tussen de formele regel en de visuele boodschap van de infrastructuur. Dat dit conflict het rijgedrag sterk beïnvloedt, is simpelweg eigen aan de menselijke natuur en een falen van de overheid die daar onvoldoende rekening mee houdt.
Waar faalt de overheid concreet?
De overheid faalt op rurale F99abc paden en jaagpaden. Beide zijn veelal verhard, breed, met prima zichtafstand en arm in zijdelingse conflictkans. Je kan er in regel veilig snel fietsen en ruimschoots op voorhand anticiperen op andere weggebruikers zoals wandelaars (die tevens schaars zijn op typische pendeltijdstippen). Echter, je mag er nooit sneller dan 30km/u fietsen. Dit is in beide gevallen een gevolg van verouderde wetgeving:
F99abc
Een F99abc bord legt een snelheidsbeperking op van 30 km/u voor alle verkeer. Dit werd geïntroduceerd in 2014, toen de speed pedelec-klasse nog niet bestond en er een handvol paden bestonden met zulke borden, waar men voorheen 90 km/u (!) mocht rijden. Wielertoeristorganisaties kwamen destijds in opstand en werden gesust met de uitleg dat de aanpassing voor zwaar verkeer was bedoeld en het niet de bedoeling was te handhaven op snelheid van fietsers. Dit hoefde niet en ging ook niet, zo zonder kentekenplaat en snelheidsmeter. Met de komst van de speed pedelec en een ontploffing in het gebruik van F99 borden, dient deze wetgeving echter herzien te worden.
Jaagpad
Jaagpaden bestaan reeds honderden jaren en waren historisch meestal smalle, onverharde, slecht onderhouden paden, bedoeld voor één hoefdier met begeleider of voor menselijke trekkers. Veel huidige jaagpaden zijn echter niet meer de historische paden van weleer. Het zijn hoogwaardige (fiets)paden geworden, en maken geregeld deel uit van een fietssnelweg.
Waarom dit falen een probleem vormt
Ok, dus men fietst sneller dan het mag op plaatsen waar dit in regel veilig blijkt te kunnen. Geen probleem dus? Fout:
Meest problematische gevolg: normerosie
Op rurale F99abc-paden en jaagpaden gebeuren nauwelijks ongevallen, hoewel speedpedelecs er vaak sneller rijden dan de toegelaten 30 km/u en het gebruik door zachte weggebruikers soms intens is. Wanneer weggebruikers echter herhaaldelijk ervaren dat een snelheidslimiet niet overeenkomt met het waargenomen risico of het wegbeeld, neemt de geloofwaardigheid van die limiet af. Daardoor daalt ook de gevoeligheid voor 30 km/u, zelfs op plaatsen waar dat snelheidsregime wél noodzakelijk is. Een speedpedelecrijder die ervaart dat sneller rijden op jaagpaden en landelijke F99abc-paden veilig aanvoelt, zal daardoor ook sneller geneigd zijn de limiet te overschrijden in een zone 30.
Ontbreken legaal kader
In het onwaarschijnlijke geval dat je betrokken geraakt in een ongeval op een pad dat voldoende kwaliteitsvol is om in regel snel fietsen veilig toe te laten, ben je de pineut wanneer je sneller fietste dan toegelaten. De fietser wordt dan bestempeld als snelheidsduivel, terwijl eigenlijk het fietsbeleid aan de oorzaak ligt.
Minder draagvlak voor handhaving
We zijn uiteraard voorstander van handhaving op rijgedrag. Controle op risicovolle plaatsen creëert draagvlak voor deze handhaving. Maar als de weggebruiker de indruk krijgt dat controle georganiseerd wordt om de stadskas te spijzen in plaats van in functie van veiligheid, ondergraaft men het draagvlak. Dit gebeurde dit jaar reeds meermaals, waaronder met een tijdelijke flitspaal aan de vaart te Leuven.
Eenzijdige ongevallen
Op een doorsnee pendelroute moet de speed pedelec bestuurder een aantal keer stevig afremmen omdat men een haakse bocht heeft aangelegd op een fietssnelweg. Op je eigen route ken je deze plaatsen, maar in tegenstelling tot de automobilist die er vanuit kan gaan dat er geen verrassingen komen voor de gangbare snelheid op de weg, ben je als fietser aangewezen op constante alertheid. Dit ligt mede aan de reden dat het tweede meest voorkomende ongeval van snelle fietsers het eenzijdige ongeval is. (aanrijdingen door zwaar verkeer staat met stip op de eerste plaats)
Aanbevelingen
Onze aanbevelingen zijn onveranderd sinds ons netwerk het Advies 2025 uitbracht:
Verander de wet zodat F99abc borden voor lichte voertuigen het snelheidsregime
aannemen volgens de zone waarin ze liggen. Voor zwaar verkeer verandert er niets en blijft F99abc 30 km/u. Er is een precedent hiervoor bij vrachtwagens op autosnelwegen.
Verander de wet zodat jaagpaden voor lichte voertuigen het snelheidsregime aannemen volgens de zone waarin ze liggen. Voor zwaar verkeer verandert er niets en blijft de snelheidsbeperking op jaagpaden 10 km/u en 30 km/u. Of nog beter: pas een met zoneregeling hervormde F99 bebording standaard toe op jaagpaden. Dit is veel eenvormiger en duidelijker.
Beste Minister, het is nog niet te laat om deze aanpassingen door te voeren in de aankomende code van de openbare weg.
Speed Pedelec Vlaanderen 